dinsdag 6 mei 2014

Eerste Hulp Verlening in oorlogtijd.

Laat ik u om te beginnen meenemen naar zondagavond 4 mei 2014. Buiten aan de gevel hangt de vlag halfstok. De klok geeft bijna 20:00 uur aan. Net als veel anderen zitten wij te kijken naar de herdenking op de Waalsdorpervlakte waar de Vereniging Erepeloton Waalsdorp http://www.erepeloton.nl/start.html  zorgt voor een herdenking zoals het in onze ogen behoort te zijn. Stil, ingetogen, geen sprekers, geen rangen en standen, iedereen met respect voor de overledenen, iedereen de tijd gunnen voor een moment van stilstaan bij, een moment van bezinning over hoe het er circa 70 jaar leden aan toe gegaan is.

Ook mijn gedachten gaan terug in de tijd. Hoe zou het gegaan zijn in de tweede wereld oorlog met de EHBO ers. Waren ze er toen eigenlijk al wel? Of deden hospiks van het leger alleen deze taken?
Nee hoor. De EHBO was er al wel zeker. In 1893 haalde de Amsterdamse arts C. Tilanus de kennis van de EHBO vanuit Engeland naar Nederland. Veel van zijn collega's waren daar niet blij mee. Zij vonden dat dit soort hulpverlening niet thuis hoorde bij mensen die geen medische opleiding hadden gevolgd. Toch ging dr. C. Tilanus door met de invoering en er ontstonden steeds meer EHBO verenigingen. In eerste instantie gaven (huis) artsen de lessen. Alleen vertelde niet elke arts hetzelfde verhaal. De arts vertelde wat hij belangrijk vond aan de cursisten. Toch waren veel verenigingen tevreden met "wat er werd geleerd". Tot dat in 1906 Zeeland werd getroffen door een kleine watersnoodramp en in 1907 vond er een schipbreuk plaats voor de kust van Hoek van Holland.

Op dat moment bleek de EHBO niet goed toepasbaar te zijn. Ook ontbrak het aan organisatie en aansturing. Eigenlijk kun je zeggen "mensen deden maar wat". Iedereen had natuurlijk wel het beste doel voor ogen. Na overleg met onder meer Prins Hendrik (echtgenoot van Koningin Wilhelmina) over "hoe nu verder" werd in 1909 Het Oranje Kruis opgericht. Daarin kwamen alle verenigingen die zich bezig hielden met Redding en Hulpverlening te zitten en gingen ze samenwerken. In 1951 ontstond zo het Eenheidsdiploma EHBO. En ging elke cursist(e) dezelfde lesstof ontvangen.

In de tweede wereldoorlog waren er dus al veel mensen met kennis van de EHBO zaken. Zij ondersteunden huisartsen, verpleegkundigen en legerhospiks. EHBO ers zaten bij de Luchtbeschermingsdienst (LBD) en later de Dienst Bescherming Bevolking (BB). Deze burgers met EHBO verzorgden met hun (soms beperkte) kennis ook de onderduikers en gewonde verzetsmensen en geallieerde soldaten. Verbandspullen en medicatie werden door verzetsmensen gestolen bij artsen en bij apotheken. Ook veel artsen en verpleegkundigen namen "de regels" in oorlogstijd niet al te strikt en verzorgden gewonden zonder een kloppende administratie en daardoor soms met gevaar voor, en het hebben gegeven van het eigen leven. Er zijn zelfs verhalen bekend van huisartsen die "per ongeluk" de praktijk ruimte niet hadden afgesloten toen ze weg moesten naar een spoedgeval. Stom toevallig wist het verzet dit ook, en ging "shoppen" in de voorraadkast van de arts tijdens diens afwezigheid.

Er zijn heel veel mensen gered door de inzet en doorzettingsvermogen van de toenmalige EHBO ers. Die onder zeer moeilijk en soms levensgevaarlijke omstandigheden hebben gekozen voor het willen helpen van een gewond medemens. Deze EHBO ers hebben vaak moeten improviseren en hadden niet altijd een goed gevulde EHBO doos of tas bij zich. Ook zij hebben zich soms genoodzaakt gezien om te moeten handelen buiten de richtlijnen van het EHBO boek om. 
Dit werd in 1954 onderschreven door dr. J. Th. H. Grond. Chirug te Rotterdam. Deze arts schrijft in het Nederlands Tijdschrift Voor Geneeskunde in 1954 een lang artikel over De opleiding van EHBO ers voor een oorlogstaak. Te lezen via: http://www.ntvg.nl/publicatie/de-opleiding-van-ehbo-ers-voor-een-oorlogstaak-0/pdf  Zijn conclusie is: Indien wij ons rekenschap geven van de taak die de EHBO er in oorlogstijd moet vervullen en van de omstandigheden, die in oorlogstijd van invloed zijn op de eerste hulpverlening komt het ons voor, dat de opleiding van de EHBO ers voor een oorlogstaak niet kan geschieden volgens de richtlijnen, neergelegd in het Oranje Kruisboekje.  

Zondag 4 mei 2014. De last post heeft geklonken en de 2 minuten van respect en stilte gaan in. Mijn gedachten zijn bij alle gevallenen en bij al deze helden van de eerste hulp verlening in oorlogstijd. Een tijd die ik alleen maar ken uit de verhalen van mijn grootouders en ouders. Een tijd die ik zie in films en lees in boeken. Een tijd die heeft bijgedragen aan de opkomst van de huidige EHBO kennis, een tijd die nooit meer terug mag komen. Een tijd die zeer zeker nooit vergeten mag worden!